Regularny sen krótszy niż 6–7 godzin na dobę ma udowodnione, poważne skutki zdrowotne: osłabia układ odpornościowy, ponad dwukrotnie zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwór, podnosi ryzyko Alzheimera, cukrzycy, chorób serca oraz depresji. Brak snu jest na tyle niebezpieczny, że Księga rekordów Guinnessa przestała rejestrować próby bicia rekordu w bezsenności — ostatni oficjalny rekord to 264 godziny (11 dni) bez snu.

Skutki braku snu — co dzieje się z organizmem

Warto się wysypiać — niby oczywistość, a jednak jak często rezygnujemy z kolejnych minut czy godzin snu, myśląc, że grozi nam co najwyżej „trochę większe zmęczenie"? Tymczasem według badań skutki snu regularnie krótszego niż 6–7 godzin to:

• osłabiony układ odpornościowy — organizm gorzej broni się przed infekcjami,
• ponad dwa razy większe ryzyko zachorowania na nowotwór,
• zwiększone ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera,
• zaburzenia gospodarki cukrowej i ryzyko rozwoju wstępnych stadiów cukrzycy,
• nadwyrężenie układu krwionośnego, mogące prowadzić do choroby wieńcowej, udaru i zastoinowej niewydolności serca,
• współudział w rozwoju zaburzeń psychicznych, takich jak depresja czy stany lękowe,
• ryzyko otyłości — niedobór snu zaburza wydzielanie hormonu odpowiedzialnego za uczucie głodu,
• obniżona koncentracja — w USA do większej liczby wypadków dochodzi z powodu niewyspania kierowcy niż przez jazdę pod wpływem środków odurzających.

To tylko podstawowe konsekwencje niedoboru snu — dotyczą one zarówno zdrowia fizycznego, jak i kondycji psychicznej. Przekonał się o tym na własnej skórze ostatni oficjalny rekordzista w bezsenności, o którym piszemy niżej.

Skutki niedoboru snu a rekord Guinnessa

Księga rekordów Guinnessa wydawana jest od ponad pół wieku i stanowi skarbnicę najbardziej niezwykłych, ale też absurdalnych osiągnięć człowieka. Znajdziesz w niej osobę rozbijającą arbuzy głową, rekordzistę w liczbie zjedzonych BigMaców (28 788) czy kąpiel z największą liczbą węży (199).

Czy jest w niej zapisany rekord świata w bezsenności? Tak. Ustanowił go w 1964 roku nastoletni Randy Gardner, który przez 264 godziny — 11 dni i 24 minuty — intencjonalnie nie spał. Jednak ze względu na konsekwencje zdrowotne uznano, że kolejnych prób bicia rekordu w bezsenności nie będzie się już rejestrować. Wymowne: zjedzenie największej liczby hot dogów czy przekroczenie bariery dźwięku w swobodnym spadaniu uznano za mniejsze zagrożenie dla człowieka niż celowe niespanie.

Co sprawiło, że rekord Gardnera zamiast zachętą stał się przestrogą? Zobacz również: Higiena snu — co to jest?

Brak snu — historia rekordu Randy'ego Gardnera

Randy Gardner wraz ze szkolnym kolegą Bruce'em McAllisterem wpadli na pomysł projektu naukowego, który miał polegać tylko — i aż — na jak najdłuższym pozostawaniu w stanie czuwania. Nie planowali od początku bicia rekordu świata, a do eksperymentu nie podeszli specjalnie „naukowo".

Jak wspominał McAllister: „[Pierwszą] wersją było zbadanie wpływu bezsenności na zdolności paranormalne. Zdaliśmy sobie sprawę, że nie możemy tego zrobić, dlatego zdecydowaliśmy się na zbadanie wpływu braku snu na zdolności poznawcze, występy na boisku do koszykówki itd. Cokolwiek byśmy wymyślili".

O tym, kto będzie „świnką doświadczalną", zdecydował rzut monetą — wypadło na Gardnera. Do pobicia był rekord DJ-a z Honolulu, Toma Roundsa: 260 godzin bez snu. Bruce „pilnował" kolegi w prosty sposób: nie spał razem z nim. Wszystko szło dobrze, aż trzeciego dnia McAllister obudził się przytulony do ściany, na której na wpół świadomie zapisywał notatki z eksperymentu. Na pomoc wezwano drugiego kolegę, a przełomem był dopiero przyjazd profesora Williama Dementa — badacza snu, który zapewnił nadzór nad zdrowiem Randy'ego. Jak wspominał Dement, największym wyzwaniem były noce: w dzień Randy grał w koszykówkę i kręgle, w nocy koledzy musieli walczyć, by nie zapadł w sen.

Konsekwencje, o których Gardner przekonał się na własnej skórze

W końcu mózg zaczął dopominać się o sen. Objawy odnotowane w raporcie szpitala wojskowego, w którym badano Gardnera, narastały z każdą dobą:

Bezpośrednio po zakończeniu eksperymentu nie odnotowano trwałych zmian w organizmie Gardnera, jednak przez wiele lat cierpiał on później na bezsenność. Nie udowodniono, że 11 dni bez snu było bezpośrednią przyczyną tych zaburzeń — ale eksperyment dostarczył wyraźnych dowodów na to, jak destrukcyjnie brak snu działa na ludzki organizm. Wieloletnie badania poszerzyły później listę przemijających objawów o trwałe skutki zdrowotne, które wymieniliśmy na początku artykułu.

A mimo to człowiek jest jedynym gatunkiem na Ziemi, który dobrowolnie pozbawia się snu — i nie czerpie z tego żadnych korzyści.

Jak zadbać o odpowiednią ilość snu

Kiedy przeanalizujemy korzyści, jakie daje codzienny, odpowiednio długi sen, przestaniemy się zastanawiać, czy warto odłożyć książkę i pójść wcześniej spać. Zaczniemy raczej pytać, czy istnieje jakakolwiek funkcja biologiczna, na którą dobry sen nie wpływa korzystnie — według dotychczasowych badań takiej funkcji nie ma. Sen to najlepszy rodzaj dbałości o organizm i mózg.

Od czego zacząć, jeśli śpisz za krótko lub płytko?

• Trzymaj się stałych godzin kładzenia się i wstawania — także w weekendy (podstawy higieny snu).
• Wypróbuj sprawdzone domowe sposoby na sen: wyciszenie, ograniczenie ekranów, przewietrzona sypialnia.
• Zadbaj o warunki: odpowiednia temperatura w sypialni i zaciemnienie ułatwiają zasypianie.
• Sprawdź, czy problemem nie jest wygnieciony materac lub źle dobrana poduszka — dyskomfort to częsta przyczyna wybudzeń (częste budzenie się w nocy).

Najczęstsze pytania (FAQ)